Znaczenie wartości

ZNACZENIE ŚWIADOMOŚCI WEWNĘTRZNYCH WARTOŚCI ORAZ ICH HIERARCHII.

Człowiek poznaje zjawiska i rzeczy, które występują w jego otoczeniu. Od najmłodszych lat poznaje również siebie poprzez obserwację własnej osoby, a także dzięki informacjom pochodzącym od innych osób. Z jednej strony człowiek buduje obraz samego siebie poprzez obserwację własnych reakcji, postaw i zachowań w różnych sytuacjach, z drugiej strony obraz ten konfrontuje z informacjami pochodzącymi od otaczających go osób i pod wpływem tych informacji koryguje wytworzony obraz.
W opisanym powyżej procesie samopoznania kształtuje się poczucie własnej wartości. W procesie tym duży wpływ ma środowisko rodzinne. Rodzice mogą pielęgnować w dziecku poczucie wiary w siebie i szacunek do siebie. Mogą stwarzać odpowiednie warunki do uczenia się takich postaw. Mogą również zrobić wszystko, aby dziecko wątpiło w swoje możliwości, czuło się gorsze, niechciane, do niczego nie potrzebne. Negatywne zdania jakie słyszeliśmy o sobie utrwalają się w naszej świadomości i sami zaczynamy myśleć w ten sposób. Dziecko w które nikt nie wierzy, nigdy nie uwierzy samo w siebie. Utrwalone negatywne myślenie o sobie powoduje, że patrzymy przez pryzmat jakiejś wady i nie dostrzegamy swoich zalet.
Z drugiej strony to nie tylko rodzice decydują o poziomie poczucia naszej własnej wartości. Sami mamy tu to odegrania znaczącą rolę, gdyż sami bierzemy czynny udział w naszym życiu, jesteśmy jego twórcami, a nie tylko osobami, które reagują i odpowiadają na bodźce pochodzące z otaczającego nas środowiska (Branden, 2007). Każdy z nas ma swoją wartość, bez względu na status społeczny, wygląd i inne cechy. Ludziom dorosłym łatwiej jest uczyć się akceptacji samego siebie, gdyż mają zdolność kształtowania poczucia własnej wartości. Dzieci natomiast całkowici są uzależnione od opinii innych.
Poczucie własnej wartości jest to więc subiektywna ocena siebie, swoich możliwości. Pracując nad poczuciem własnej wartości powinniśmy odnajdywać swoje mocne strony, pokonywać dawne urazy emocjonalne. Do rozwoju poczucia własnej wartości potrzebne jest:
- bezpieczeństwo,
- zaufanie,
- miłość i bliskie więzi z innymi ludźmi.
Wzmacniając poczucie własnej wartości należy poznać siebie, swoje mocne strony. Duże znaczenie ma odkrycie swej wyjątkowości, przy czym pomocne może być tutaj dostrzeganie różnych dobrych spraw, cech, wydarzeń (Branden, 2003).
Branden poczucie własnej wartości definiuje jako subiektywne i ujmujące poczucie realistycznej samo aprobaty. Jest to zaufanie do własnego myślenia, radzenia sobie z wyzwaniami jakie niesie nasze życie. Jest trwałym poczuciem pewności siebie, opierającym się na właściwym widzeniu własnej osoby. Jest to docenianie swojej wartości i własnego znaczenia oraz bycie odpowiedzialnym za siebie, a także zachowywanie się w sposób odpowiedzialny wobec innych (Branden, 2007).
Poczucie własnej wartości ma duże znaczenie. Jego brak przyczynia się do uszkodzenia naszej zdolności do funkcjonowania. Dzięki niemu mamy zaufanie do własnego umysłu, do własnej wartości. Właściwie reagujemy na wyzwania i możliwości. Poczucie własnej wartości inspiruje do osiągnięć, z których czerpiemy radość i satysfakcję. Im wyższe jest poczucie własnej wartości, tym bardziej jesteśmy ambitni, twórczy. Natomiast sytuacja odwrotna (niższe poczucie własnej wartości) powoduje, że wyznaczamy sobie mniejsze cele i jest mniejsze prawdopodobieństwo, że je osiągniemy. Wyższe poczucie własnej wartości wpływa na to, że z lepszym szacunkiem, życzliwością i sprawiedliwością traktujemy innych. Wypływa to z tego, że nie postrzegamy innych jako zagrożenia. W ten sposób szacunek do siebie jest podstawą szacunku do innych.
Świat w którym żyjemy jest światem wartości. Wartością może być wszystko co jest nam drogie. Wartości często kierują naszymi zachowaniami. Są więc siłą, która nieustannie skłania nas do podejmowania decyzji, które wyznaczają kierunek naszego życia. Poprzez dokładne określenie hierarchii swoich wartości, tworzymy spójność pomiędzy tym kim jesteśmy, a tym jak żyjemy. Życie zgodne z własnymi wartościami daje poczucie pewności, spokój wewnętrzny i spójność. Jeżeli chcemy osiągnąć życiowe spełnienie musimy zdecydować co jest dla nas w życiu największą wartością. Uznawane przez nas wartości silnie oddziałują na to, w jaki sposób realizujemy wyznaczone przez siebie cele.
Wartości jakie wyznajemy pochodzą z naszych doświadczeń, a także na drodze modelowania przez rodziców i przyjaciół. Wartości związane są z naszą tożsamością. Tworzą fundamentalne zasady, według których żyjemy. Dostarczają nam motywacji i ukierunkowania, są punktami odniesienia. Najbardziej trwałe i wpływowe wartości to te, które zostały swobodnie wybrane, nie narzucone. Zostały one przyjęte ze świadomością konsekwencji. Pomimo to wartości zazwyczaj pozostają nieświadome i rzadko kiedy je analizujemy w sposób całkowity. (Joseph wood Krutch)
Wszystkie wartości tworzą system określany mianem sieci wartości. Jeśli niektóre z nich są bardziej preferowane i wysoko cenione, tworzą wówczas hierarchie wartości. Hierarchia taka uzależniona jest od wielu czynników między innymi od tradycji narodowych, które tworzą kulturę, warunków społeczno- ekonomicznych, stosunków międzyludzkich.
Sugestywną hierarchię wartości podał Scheller. Według niego najniższymi są wartości hedonistyczne. Są to wartości przyjemnościowe związane z łatwym i przyjemnym życiem. Wyższe od nich są wartości utylitarne, cywilizacyjne, to znaczy przynoszące korzyści. Po wartościach utylitarnych wyróżnił wartości witalne, zwane biologicznymi (prawo do życia, zdrowie, siły życiowe). Na wyższym szczeblu znajdują się wartości duchowe, tzn. prawda, dobro, miłość, piękno. Wartościami najwyższymi są natomiast wartości religijne, które ostatecznie finalizują się w wartości absolutnej, to jest w Bogu i dążeniu do świętości.
Życie człowieka jest procesem realizowania wartości. Człowiek jako osoba wolna sam dokonuje wyboru wartości. Sam wybiera co jest dla niego ważne, cenne, co jest warte poświęcenia, co będzie stanowiło dla niego cel. Przyjęty przez niego system wartości wpływa na jego osobowość, nadają mu sens życia. Kształtowanie pożądanej hierarchii wartości powinno widoczne być w stawaniu się coraz lepszym. Człowiek podczas wartościowania powinien odrzucać wartości pozorne oraz rezygnować z wartości niższych na rzecz wartości wyższych.
W obecnych czasach, gdy następują szybkie przemiany społeczne, polityczne i ekonomiczne, następuje kryzys wartości tradycyjnych. Występuje brak wizji życia z uporządkowaną hierarchią wartości, a także brak punktów odniesienia dotyczących codziennego postępowania. To równouprawnienie wartości i brak wartości uniwersalnych prowadzi to rozpowszechniania się wzoru życia, gdzie główne miejsce zajmują przyjemności, a uznawane wartości to te, które ułatwiają osiągnięcie przyjemności (Chojnowska, 2001).
Mariański pod koniec XX wieku przeprowadził badania, w których badał sens życia związanego z wartościami u młodzieży. Najważniejsze okazały się dla niej:
- miłość- 65%,
- szczęście rodzinne- 64%,
- zdobywanie ludzkiego zaufania i przyjaciół- 53%,
- praca- 41%,
- poczucie bycia przydatnym- 40%,
- wykształcenie i dążenie do wiedzy- 37% (Mariański, 1998).
Jak widać, w Polsce nie nastąpił kryzys wartości tradycyjnych. Ale kryzys ten nas nie ominie, gdyż machina dziejów toczy się nieubłaganie, to mamy trochę czasu na przygotowanie się i świadome zdystansowanie się od tego co daje nam cywilizacja, która będzie chciała ograniczyć nasze umysły.
Jeśli uda nam się zachować pewne przekonania, które będą stałymi priorytetami w naszym życiu, to nie ulegną one przeterminowaniu. Będziemy mogli, chcieli i umieli je przekazać następnym pokoleniom uznającym je także za wartości ponadczasowe (Chojnowska, 2001).